71 terim
Performans ve Analitik SözlüğüPerformans ve Analitik Terimleri A–Z
Bir sitenin ne kadar hızlı açıldığını ve ziyaretçilerin orada ne yaptığını ölçmenin kavramları: Core Web Vitals ve laboratuvar metrikleri, önbellek ve sıkıştırma gibi hız teknikleri, saha verisi ile gerçek kullanıcı izleme, olay takibi, dönüşüm ve atıf.
Performans ve analitik aynı soruya iki taraftan bakar: deneyim ne kadar iyi ve bu deneyim işe yarıyor mu? Tanımlar ölçümün sınırlarını da anlatır; örneğin analitik verilerinin bir sıralama faktörü olmadığını ve laboratuvar skorunun saha verisinin yerini tutmadığını açıkça belirtir.
Terim adlarında ve eş anlamlılarında arar; kategori sayfalarında kısa tanımlarda da.
A
- A/B TestiA/B testi, bir sayfanın veya öğenin mevcut sürümü (A, kontrol) ile değiştirilmiş sürümünü (B, varyant) eş zamanlı olarak rastgele ayrılmış ziyaretçi gruplarına gösterip hangisinin belirlenmiş bir metrikte daha iyi sonuç verdiğini istatistiksel olarak ölçen deney yöntemidir. Sonucun tesadüf olmadığından emin olmak için örneklem büyüklüğü testten önce hesaplanır ve test bu büyüklüğe ulaşmadan sonlandırılmaz.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Açılış Sayfası (Landing Page)Açılış sayfası (landing page), iki anlamda kullanılır: analitikte bir oturumun başladığı ilk sayfayı, pazarlamada ise reklam, e-posta veya kampanya trafiğini tek bir hedefe (form doldurma, kayıt, satın alma) yönlendirmek için özel olarak tasarlanmış sayfayı ifade eder. Kampanya odaklı açılış sayfası, ziyaretçiyi getiren mesajla birebir uyumlu bir başlık, tek bir ana eylem çağrısı ve dikkat dağıtan öğelerin azaltıldığı bir düzen kullanır.Temel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- AVIFAVIF (AV1 Image File Format), Alliance for Open Media'nın geliştirdiği AV1 video kodeğinin tek kare sıkıştırmasını HEIF kapsayıcısıyla birleştiren bir görsel formatıdır. Kayıplı ve kayıpsız sıkıştırma, şeffaflık, animasyon, HDR ve geniş renk gamını destekler. Fotoğraflarda benzer görsel kalitede çoğu zaman JPEG'den ve WebP'den küçük dosya üretir; buna karşılık kodlaması yavaştır ve kademeli (progressive) görüntülemeyi desteklemez.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
B
- Bağlantı Havuzu (Connection Pool)Bağlantı havuzu (connection pool), bir uygulamanın veritabanı gibi bir servise açtığı bağlantıları her istekte yeniden kurmak yerine hazır tutup tekrar tekrar kullanmasını sağlayan mekanizmadır. İstek geldiğinde havuzdan boştaki bir bağlantı ödünç alınır, iş bitince havuza iade edilir. Böylece bağlantı kurma maliyeti tekrarlanmaz ve veritabanına aynı anda açılan bağlantı sayısı kontrol altında kalır.İleri · Yazılım · Performans ve Analitik
- Birinci Taraf ÇerezBirinci taraf çerez, kullanıcının ziyaret ettiği ve tarayıcının adres çubuğunda görünen sitenin alan adına ait çerezdir. Sunucunun Set-Cookie yanıt başlığıyla ya da o sayfada çalışan JavaScript ile yazılabilir. Oturum, sepet ve dil tercihi gibi işlevlerin yanında analitik araçlar da çoğu zaman birinci taraf çerez kullanır. Birinci taraf olması, çerezin rıza gerektirmediği veya verinin site sahibinde kaldığı anlamına gelmez.Profesyonel · Performans ve Analitik · Güvenlik ve Altyapı
C
- Cache-ControlCache-Control, bir HTTP yanıtının tarayıcı ve CDN gibi önbelleklerde saklanıp saklanamayacağını, ne kadar süre taze sayılacağını ve süresi dolduğunda nasıl yeniden doğrulanacağını belirleyen HTTP başlığıdır. Değeri max-age, s-maxage, no-cache, no-store, private, immutable ve stale-while-revalidate gibi virgülle ayrılmış direktiflerden oluşur. İsteklerde de kullanılabilir, ancak asıl önbellek politikası yanıt başlığıyla tanımlanır.Profesyonel · Yazılım · Performans ve Analitik
- CDN (İçerik Dağıtım Ağı)CDN (Content Delivery Network, İçerik Dağıtım Ağı), bir sitenin içeriğini dünyanın farklı noktalarındaki uç (edge) sunucularda önbelleğe alıp her kullanıcıya en yakın noktadan sunan dağıtık sunucu ağıdır. İstek önce CDN'e ulaşır; içerik uç önbellekte varsa kaynak sunucuya (origin) gidilmeden yanıtlanır. Böylece gecikme ve kaynak sunucu yükü azalır; çoğu CDN ayrıca TLS sonlandırma, sıkıştırma ve DDoS koruması da sağlar.Temel · Web Tasarım · Performans ve Analitik · Güvenlik ve Altyapı
- CloudflareCloudflare, web sitelerinin ve uygulamaların önünde reverse proxy olarak çalışan küresel bir ağ üzerinden DNS, CDN, DDoS koruması, web uygulama güvenlik duvarı (WAF), bot yönetimi ve sunucusuz işlem (Workers) gibi hizmetler sunan ABD merkezli bir şirkettir. Bir alan adının isim sunucuları Cloudflare'e yönlendirildiğinde, proxy'lenen kayıtlara gelen trafik önce Cloudflare'in ağından geçer, ardından asıl sunucuya ulaşır.Profesyonel · Performans ve Analitik · Güvenlik ve Altyapı
- CLS (Cumulative Layout Shift)CLS (Cumulative Layout Shift), bir sayfadaki görünür öğelerin kullanıcı beklemeden yer değiştirmesinin, yani beklenmedik düzen kaymalarının ne kadar büyük olduğunu ölçen birimsiz bir puandır. Core Web Vitals'ın görsel kararlılık metriğidir. Ziyaretlerin 75. yüzdelik diliminde 0,1 ve altı iyi, 0,25'in üzeri zayıf kabul edilir.Profesyonel · SEO · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Code Splitting (Kod Bölme)Code splitting (kod bölme), bir web uygulamasının JavaScript kodunu tek büyük paket (bundle) yerine birbirinden bağımsız yüklenebilen daha küçük parçalara (chunk) ayırma tekniğidir. Tarayıcı yalnızca o anda gereken kodu indirir; diğer parçalar bir rotaya geçildiğinde veya bir özellik kullanıldığında yüklenir. Bölme işini webpack, Rollup, esbuild, Vite veya Turbopack gibi paketleyiciler (bundler) yapar.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Consent Mode (Google)Consent Mode, ziyaretçinin çerez ve veri kullanımına ilişkin onay durumunu Google etiketlerine (Google Analytics, Google Ads, Floodlight) ileten bir Google mekanizmasıdır. Etiketler bu duruma göre çerez yazar ya da yazmaz. Sürüm 2'de ad_storage ve analytics_storage sinyallerine ad_user_data ve ad_personalization eklenmiştir. Consent Mode onayı kendisi toplamaz; onay bir çerez banner'ı veya onay yönetim platformu tarafından alınır.İleri · Performans ve Analitik · Güvenlik ve Altyapı
- Core Web VitalsCore Web Vitals, Google'ın bir web sayfasındaki gerçek kullanıcı deneyimini ölçmek için tanımladığı üç metrikten oluşan settir: yükleme için LCP (Largest Contentful Paint), etkileşime yanıt için INP (Interaction to Next Paint) ve görsel kararlılık için CLS (Cumulative Layout Shift). İyi eşikler, ziyaretlerin 75. yüzdelik diliminde LCP ≤ 2,5 saniye, INP ≤ 200 milisaniye ve CLS ≤ 0,1'dir.Temel · SEO · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- CrUX (Chrome UX Report)CrUX (Chrome User Experience Report), Google'ın uygun koşulları sağlayan Chrome kullanıcılarından anonim olarak topladığı gerçek kullanıcı performans verisinden oluşan herkese açık veri setidir. Core Web Vitals başta olmak üzere metrikleri sayfa (URL) ve site (origin) düzeyinde, 28 günlük pencereler hâlinde sunar. PageSpeed Insights ve Search Console bu veriyi kullanır; doğrudan erişim için CrUX API, History API ve BigQuery bulunur.Profesyonel · SEO · Performans ve Analitik
- CTA (Eylem Çağrısı)CTA (call to action, eylem çağrısı), ziyaretçiyi sayfanın hedeflediği bir sonraki adıma, örneğin teklif istemeye, kayıt olmaya, satın almaya ya da iletişime geçmeye yönlendiren buton, bağlantı veya kısa mesajdır. Etkili bir CTA ne olacağını açıkça söyleyen bir etiket, sayfadaki diğer öğelerden ayrışan bir görünüm ve kullanıcının karar anına denk gelen bir konum gerektirir. Başarısı tıklamayla değil, tamamlanan dönüşümle ölçülür.Temel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
Ç
D
- Dönüşüm (Conversion)Dönüşüm (conversion), bir ziyaretçinin sitede işletme açısından değerli sayılan bir eylemi tamamlamasıdır: satın alma, iletişim formu gönderme, teklif isteme, telefonla arama veya bülten kaydı gibi. Dönüşüm oranı, bu eylemi tamamlayan oturum ya da kullanıcı sayısının toplama bölünmesiyle bulunur. Neyin dönüşüm sayılacağına işletme karar verir; Google Analytics 4'te bu eylemler “key event” olarak işaretlenir.Temel · Performans ve Analitik
- Dönüşüm Atfı (Attribution)Dönüşüm atfı (attribution), bir satın alma veya form gönderimi gibi dönüşümün değerini, kullanıcının o noktaya gelmeden önce temas ettiği reklam, arama, e-posta ve sosyal medya gibi kanallar arasında paylaştırma yöntemidir. Paylaştırma kuralına atıf modeli denir: son tıklama tüm krediyi son kanala verir, veriye dayalı model ise krediyi gözlenen dönüşüm yollarından hesaplar. Seçilen model, hangi kanalın “işe yaradığı” sorusunun cevabını değiştirir.İleri · Performans ve Analitik
- Dönüşüm HunisiDönüşüm hunisi, bir ziyaretçinin hedef eyleme ulaşmak için geçtiği adımların sıralı modeli ve her adımda kaç kişinin kaldığını gösteren analizdir. Örneğin ürün sayfası, sepet, ödeme bilgileri ve sipariş onayı bir e-ticaret hunisinin adımlarıdır. Her adımda bir kısım kullanıcı ayrıldığı için grafik yukarıdan aşağı daralır; en büyük kaybın yaşandığı adım, iyileştirme çalışmasının nereden başlaması gerektiğini gösterir.Temel · Performans ve Analitik
- Dönüşüm Oranı Optimizasyonu (CRO)Dönüşüm oranı optimizasyonu (CRO), bir web sitesine gelen ziyaretçilerin daha büyük bir kısmının satın alma, form gönderme veya kayıt gibi hedef eylemi tamamlaması için yürütülen sistematik çalışmadır. Analitik veri, kullanıcı araştırması ve ısı haritası gibi kaynaklardan sorun tespit edilir, bir hipotez kurulur ve değişiklik mümkünse A/B testiyle doğrulanır. Amaç daha fazla trafik değil, mevcut trafikten daha fazla sonuç almaktır.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Duyarlı Görseller (Responsive Images)Duyarlı görseller (responsive images), aynı görselin farklı genişlik, çözünürlük veya kırpımdaki sürümlerini HTML'de tanımlayıp tarayıcının ekran boyutuna, piksel yoğunluğuna ve yerleşime en uygun dosyayı seçmesini sağlayan tekniklerin bütünüdür. Temel araçları img öğesindeki srcset ve sizes nitelikleri ile picture öğesidir. Amaç, küçük ekranlara gereksiz büyük dosya göndermemek ve yüksek yoğunluklu ekranlarda keskinliği korumaktır.Profesyonel · SEO · Web Tasarım · Performans ve Analitik
E
- Edge FunctionEdge function, bir CDN'in dünyanın farklı noktalarına dağılmış sunucularında, kullanıcıya en yakın lokasyonda çalışan küçük ve kısa ömürlü sunucusuz koddur. İstekleri kaynak sunucuya ulaşmadan karşılayıp yönlendirme, başlık ekleme, kimlik kontrolü veya kişiselleştirme gibi işleri düşük gecikmeyle yapar. Hesaplamayı kullanıcıya yaklaştıran bu genel yaklaşıma edge computing (uç bilişim) denir.İleri · Yazılım · Performans ve Analitik
- Etiket Yöneticisi (Tag Manager)Etiket yöneticisi (tag manager), web sitesine eklenen analitik, reklam ve pazarlama kodlarının (etiketlerin) her seferinde sitenin kaynak kodunu değiştirmeden tek bir arayüzden yönetilmesini sağlayan sistemdir. Siteye bir kez yerleştirilen bir kapsayıcı kod, hangi etiketin hangi koşulda çalışacağını tetikleyici ve değişkenlere göre belirler. En yaygın örneği Google Tag Manager'dır (GTM).Profesyonel · Performans ve Analitik
- Etkileşim Oranı (Engagement Rate)Etkileşim oranı (engagement rate), Google Analytics 4'te etkileşimli oturumların toplam oturumlara oranıdır. GA4'e göre bir oturum 10 saniyeden uzun sürerse, en az bir key event içerirse ya da iki veya daha fazla sayfa veya ekran görüntülemesi barındırırsa etkileşimli sayılır. Metrik, ziyaretçilerin siteye gerçekten ilgi gösterip göstermediğini kaba bir ölçüyle özetler ve hemen çıkma oranının tam tersidir.Profesyonel · Performans ve Analitik
F
G
- Gecikme (Latency)Gecikme (latency), bir isteğin veya veri paketinin kaynaktan hedefe ulaşması ya da gidip yanıtının geri gelmesi için geçen süredir ve genellikle milisaniyeyle ölçülür. Web bağlamında çoğunlukla gidiş-dönüş süresi (RTT) kastedilir. Bant genişliği bir bağlantının taşıyabileceği en yüksek veri miktarını, throughput fiilen taşınanı anlatır; gecikme ise verinin ne kadarının taşındığını değil, yolculuğun ne kadar sürdüğünü ölçer.Temel · Yazılım · Performans ve Analitik
- Google Analytics 4 (GA4)Google Analytics 4 (GA4), Google'ın web siteleri ve mobil uygulamalar için sunduğu, her etkileşimi parametreli bir olay olarak kaydeden analitik platformudur. Sayfa görüntülemeler, kaydırmalar, form gönderimleri ve satın almalar aynı olay modeliyle ölçülür; oturumlar ve etkileşim metrikleri bu olaylardan türetilir. Temmuz 2023'te veri işlemeyi durduran Universal Analytics'in yerini almıştır.Temel · Performans ve Analitik
- Görsel OptimizasyonuGörsel optimizasyonu, bir web sayfasındaki görsellerin kabul edilebilir kalitede kalırken mümkün olan en küçük dosya boyutuyla, doğru ölçüde ve doğru zamanda yüklenmesini sağlama işidir. Uygun format seçimi (AVIF, WebP, JPEG, PNG, SVG), cihaza göre boyutlandırma, sıkıştırma, ekran dışındaki görsellerde lazy loading ve en/boy bilgisinin verilmesi temel adımlardır.Temel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
H
- Hemen Çıkma Oranı (Bounce Rate)Hemen çıkma oranı (bounce rate), bir sitedeki oturumların ne kadarının “hemen çıkma” olarak sonuçlandığını gösteren yüzdedir. Google Analytics 4'te etkileşimli olmayan oturumların oranı olarak tanımlanır ve etkileşim oranının tam tersidir. Eski Universal Analytics'te ise tek sayfa görüntülenip analitik sunucusuna başka istek gönderilmeden biten oturumların oranıydı. İki tanım farklı olduğu için değerler doğrudan karşılaştırılamaz.Temel · Performans ve Analitik
- HTTP Sıkıştırma (Gzip, Brotli)HTTP sıkıştırma, sunucunun HTML, CSS, JavaScript ve JSON gibi metin tabanlı yanıtları göndermeden önce gzip, Brotli veya Zstandard (zstd) gibi kayıpsız bir algoritmayla küçültmesi, tarayıcının da bunları açmasıdır. Tarayıcı desteklediği yöntemleri Accept-Encoding başlığıyla bildirir, sunucu seçtiği yöntemi Content-Encoding başlığıyla belirtir. Metin dosyalarının aktarılan boyutunu çoğu zaman yarıdan fazla azaltır.Profesyonel · Performans ve Analitik
- HTTP/2HTTP/2, HTTP protokolünün 2015'te standartlaşan ikinci ana sürümüdür. İstek ve yanıtları ikili (binary) çerçevelere bölerek tek bir TCP bağlantısı üzerinden çok sayıda isteği aynı anda taşır (multiplexing) ve başlıkları HPACK ile sıkıştırır. Metotlar, durum kodları ve başlıklar HTTP/1.1 ile aynı kalır; değişen yalnızca verinin ağ üzerinde nasıl paketlenip taşındığıdır.Profesyonel · Yazılım · Performans ve Analitik
- HTTP/3 ve QUICHTTP/3, HTTP'nin TCP yerine QUIC taşıma protokolü üzerinde çalışan üçüncü ana sürümüdür. QUIC, UDP üzerine kurulur, TLS 1.3 şifrelemesini protokolün içine alır ve her akışı ayrı ayrı güvenilir şekilde iletir. Böylece kaybolan bir paket yalnızca kendi akışını bekletir. HTTP/3 2022'de RFC 9114 olarak, QUIC ise 2021'de RFC 9000 olarak standartlaştı.İleri · Yazılım · Performans ve Analitik
I
- INP (Interaction to Next Paint)INP (Interaction to Next Paint), kullanıcının sayfadaki tıklama, dokunma ve klavye etkileşimlerinden sonra ekranda bir sonraki görsel güncellemenin ne kadar gecikmeyle geldiğini ölçen Core Web Vitals metriğidir. Sayfa ömrü boyunca gözlenen etkileşimlerin en yavaşlarından biri raporlanır. 200 milisaniye ve altı iyi, 500 milisaniyenin üzeri zayıf kabul edilir; Mart 2024'te FID'in yerini almıştır.Profesyonel · SEO · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Isı Haritası (Heatmap)Isı haritası (heatmap), bir web sayfasındaki ziyaretçi davranışını renk yoğunluğuyla gösteren görselleştirmedir. Tıklamaların, fare hareketlerinin veya sayfanın ne kadar aşağısına kaydırıldığının toplandığı alanlar sıcak renklerle, az ilgi gören alanlar soğuk renklerle işaretlenir. Analitik raporların sayılarla gösterdiği davranışın sayfanın neresinde gerçekleştiğini görmeyi sağlar ve genellikle dönüşüm optimizasyonu çalışmalarında kullanılır.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
K
- Kritik CSS (Critical CSS)Kritik CSS, sayfanın ilk ekranda görünen bölümünü çizmek için gereken stil kurallarının ayıklanıp HTML içine satır içi yazılması, geri kalan stillerin ise render'ı engellemeyecek biçimde sonradan yüklenmesi tekniğidir. Amaç, tarayıcının harici CSS dosyasını beklemeden ilk içeriği çizebilmesidir. Satır içi stilin önbelleğe alınamaması ve bakım yükü bu tekniğin başlıca ödünleridir.İleri · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Kritik Render YoluKritik render yolu (critical rendering path), tarayıcının HTML, CSS ve JavaScript'i alıp ekrana ilk pikselleri çizene kadar izlediği adımlar dizisidir: HTML'den DOM, CSS'ten CSSOM oluşturulur, ikisi render ağacında birleşir, ardından yerleşim (layout) ve boyama (paint) gelir. Bu zinciri uzatan her kaynak ilk görüntüyü geciktirir; optimizasyonun amacı kritik kaynakların sayısını, boyutunu ve yüklenme sırasını iyileştirmektir.İleri · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Kullanıcı YolculuğuKullanıcı yolculuğu, bir kişinin belirli bir amaca ulaşmak için bir markayla, web sitesiyle veya üründe yaşadığı adımların bütünüdür; ihtiyacı fark etmekten araştırmaya, satın almaya ve sonrasındaki desteğe kadar uzanır. Müşteri yolculuğu olarak da anılır. Bu süreç genellikle yolculuk haritasıyla görselleştirilir: aşamalar, her aşamadaki eylemler, düşünceler, duygular, temas noktaları ve iyileştirme fırsatları bir zaman çizgisi üzerinde gösterilir.Temel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Küçültme (Minification)Küçültme (minification), JavaScript, CSS ve HTML dosyalarından boşluklar, satır sonları ve yorumlar gibi çalışma için gereksiz karakterleri, kodun davranışını değiştirmeden çıkarma işlemidir. JavaScript'te yerel değişken adlarının kısaltılmasını da kapsayabilir. Genellikle derleme (build) aşamasında otomatik yapılır ve sunucunun uyguladığı gzip ya da Brotli sıkıştırmasından ayrı, onu tamamlayan bir adımdır.Profesyonel · Performans ve Analitik
L
- Lazy Loading (Gecikmeli Yükleme)Lazy loading (gecikmeli yükleme), bir sayfadaki görsel, iframe veya kod gibi kaynakların sayfa açılırken hemen değil, gerçekten ihtiyaç duyulduğunda yüklenmesi tekniğidir; görseller için bu genellikle kullanıcının ilgili bölüme yaklaştığı andır. Amaç, ilk yüklemede indirilen veri miktarını azaltmaktır. Görseller ve iframe'ler için tarayıcıların yerleşik loading="lazy" özelliği kullanılabilir.Profesyonel · SEO · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- LCP (Largest Contentful Paint)LCP (Largest Contentful Paint), sayfanın yüklenmeye başlamasından itibaren görüntü alanındaki en büyük görsel ya da metin bloğunun ekrana çizildiği ana kadar geçen süredir. Kullanıcının ana içeriği ne zaman gördüğünü yaklaşık olarak ölçer ve Core Web Vitals metriklerinden biridir. Ziyaretlerin 75. yüzdelik diliminde 2,5 saniye ve altı iyi, 4 saniyenin üzeri zayıf kabul edilir.Profesyonel · SEO · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- LighthouseLighthouse, Google'ın geliştirdiği açık kaynaklı ve otomatik bir web sayfası denetim aracıdır. Sayfayı kontrollü bir ortamda yükleyip performans, erişilebilirlik, en iyi uygulamalar ve SEO kategorilerinde 0–100 arası puan ve iyileştirme önerileri üretir. Chrome DevTools'a, PageSpeed Insights'a, komut satırına ve Node modülü olarak CI süreçlerine entegre edilebilir. Sonuçları laboratuvar verisidir, gerçek kullanıcı ölçümü değildir.Temel · SEO · Performans ve Analitik
O
Ö
- Ödeme Adımı (Checkout)Ödeme adımı (checkout), e-ticaret sitesinde sepetteki ürünlerin siparişe dönüştüğü süreçtir: teslimat ve fatura bilgileri alınır, kargo seçeneği belirlenir, toplam tutar gösterilir ve ödeme yapılarak sipariş oluşturulur. Satın alma kararının verildiği son aşama olduğu için form uzunluğu, sürpriz maliyetler, hız ve hata mesajları satışları doğrudan etkiler.Temel · Performans ve Analitik · CMS ve E-ticaret
- ÖlçeklenebilirlikÖlçeklenebilirlik, bir sistemin artan kullanıcı, veri veya istek yükünü, yanıt sürelerini kabul edilebilir sınırlarda tutarak ve maliyeti yükle orantılı artırarak karşılayabilme yeteneğidir. Dikey ölçekleme mevcut sunucuya daha fazla işlemci ve bellek ekler; yatay ölçekleme ise sisteme yeni sunucular katar. Yakından ilişkili yüksek erişilebilirlik (high availability) ise bir bileşen arızalandığında hizmetin kesintisiz sürmesini hedefler.Profesyonel · Yazılım · Performans ve Analitik
- Önbellek (Cache)Önbellek (cache), sık erişilen ya da üretilmesi maliyetli verilerin bir kopyasının daha hızlı ulaşılabilecek bir yerde geçici olarak saklanmasıdır. Aynı veri yeniden istendiğinde asıl kaynağa, örneğin veritabanına veya uzak sunucuya gidilmeden önbellekten sunulur. Web'de önbellek tarayıcıda, CDN'de, sunucuda ve uygulama katmanında bulunabilir. Doğru kullanıldığında yanıt sürelerini ve sunucu yükünü azaltır; yanlış kullanıldığında güncelliğini yitirmiş verinin gösterilmesine yol açar.Profesyonel · Web Tasarım · Yazılım · Performans ve Analitik
P
- PageSpeed InsightsPageSpeed Insights (PSI), Google'ın bir URL'nin performansını mobil ve masaüstü için ayrı ayrı raporlayan ücretsiz web aracıdır. Raporun üst bölümü Chrome kullanıcılarından toplanan gerçek kullanıcı verisini (CrUX) ve Core Web Vitals değerlendirmesini, alt bölümü ise Lighthouse ile yapılan laboratuvar testini, performans puanını ve iyileştirme önerilerini gösterir. Aynı veriye API ile de erişilebilir.Temel · SEO · Performans ve Analitik
- Performans BütçesiPerformans bütçesi, bir web sitesinin veya sayfa türünün aşmaması gereken performans sınırlarının önceden yazılı olarak belirlenmesidir. Bu sınırlar JavaScript ve görsel boyutu gibi miktarlar, LCP gibi zamanlama metrikleri ya da Lighthouse puanı gibi kural tabanlı skorlar olabilir. Bütçe, yeni bir özellik, kütüphane veya pazarlama etiketi eklenirken hızın bilinçli bir karar olarak tartışılmasını sağlar ve genellikle CI sürecinde otomatik denetlenir.Profesyonel · Performans ve Analitik
- Preconnect (Ön Bağlantı)Preconnect, rel="preconnect" değerli bir link etiketiyle tarayıcıya yakında kaynak isteneceği başka bir kökene (origin) DNS çözümleme, TCP ve HTTPS için TLS bağlantısını önceden kurmasını söyleyen kaynak ipucudur. Böylece ilk istek geldiğinde el sıkışma beklenmez. Yalnızca farklı kökenlere fayda sağlar; kullanılmayan bağlantılar kısa sürede kapatıldığı için birkaç kritik alan adıyla sınırlı tutulmalıdır.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Prefetch (Ön Getirme)Prefetch, rel="prefetch" değerli bir link etiketiyle tarayıcıya kullanıcının büyük olasılıkla bir sonraki gezinmede ihtiyaç duyacağı bir kaynağı düşük öncelikle indirip HTTP önbelleğinde tutmasını öneren kaynak ipucudur. Mevcut sayfayı değil sonraki sayfayı hızlandırmayı amaçlar. Zorunlu bir istek değildir; tarayıcı ağ ve cihaz koşullarına göre ipucunu uygulamayabilir.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Preload (Önden Yükleme)Preload, rel="preload" değerli bir link etiketiyle tarayıcıya mevcut sayfada kesin olarak gerekecek bir kaynağı (font, görsel, stil dosyası, script) erkenden ve yüksek öncelikle indirmesini söyleyen bildirimdir. Kaynak çalıştırılmaz, yalnızca indirilip önbelleğe alınır. Tarayıcının geç keşfedeceği kritik dosyalar için kullanılır; gereksiz preload ise diğer kaynaklarla bant genişliği için yarışır.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
R
- RedisRedis, veriyi RAM'de tutan ve değer olarak yalnızca metin değil liste, hash, küme, sıralı küme ve stream gibi veri yapıları saklayabilen bir bellek içi veri deposudur. Okuma ve yazmalar genellikle milisaniyenin altında tamamlandığı için en çok önbellek, oturum deposu, hız sınırlama sayacı ve iş kuyruğu olarak kullanılır. Veriyi diske yazmak için anlık görüntü (RDB) ve komut günlüğü (AOF) seçenekleri sunar.Profesyonel · Yazılım · Performans ve Analitik
- Render Engelleyen KaynaklarRender engelleyen kaynaklar, tarayıcının sayfayı ekrana ilk kez çizebilmesi için indirilip işlenmesini beklemek zorunda kaldığı dosyalardır. Tipik örnekler, sayfanın head bölümündeki harici CSS dosyaları ile async ya da defer özelliği taşımayan senkron JavaScript dosyalarıdır. Bu dosyalar geç geldiğinde kullanıcı boş ekranda bekler; ilk çizim (FCP) ve ana içeriğin görünmesi (LCP) gecikir.Profesyonel · Performans ve Analitik
- RUM (Gerçek Kullanıcı İzleme)Gerçek kullanıcı izleme (RUM, Real User Monitoring), bir sitenin performansını ziyaretçilerin tarayıcılarında çalışan küçük bir betikle ölçüp sonuçları bir sunucuya gönderme yöntemidir. Core Web Vitals, sayfa yükleme süreleri ve JavaScript hataları gibi veriler her ziyaret için toplanır, ardından sayfa, cihaz, ülke veya sürüm gibi boyutlara göre analiz edilir. CrUX'ten farklı olarak veri size aittir ve tüm tarayıcıları kapsayabilir.İleri · Performans ve Analitik
S
- Saha Verisi ve Laboratuvar VerisiSaha verisi (field data), bir sitenin performansının gerçek kullanıcıların tarayıcılarında, kendi cihaz ve bağlantı koşullarında ölçülmesiyle elde edilen veridir. Laboratuvar verisi (lab data) ise sayfanın önceden belirlenmiş tek bir cihaz, ağ ve konum senaryosunda kontrollü olarak test edilmesiyle üretilir. Saha verisi kullanıcıların gerçekte ne yaşadığını gösterir; laboratuvar verisi ise sorunları tekrarlanabilir biçimde yeniden üretip teşhis etmeye yarar.Profesyonel · Performans ve Analitik
- Sayfa Deneyimi (Page Experience)Sayfa deneyimi (page experience), Google'ın bir sayfanın içeriğinden bağımsız olarak kullanıcıya ne kadar iyi bir deneyim sunduğunu tarif ettiği kavramdır. Core Web Vitals, HTTPS, mobil cihazlarda düzgün görüntülenme, ana içeriği bastıran reklamlardan ve araya giren (intrusive) pop-up'lardan kaçınma gibi unsurları kapsar. Google'a göre tek bir sayfa deneyimi sinyali yoktur; sıralama sistemleri bu yönlerle örtüşen çeşitli sinyallere bakar.Profesyonel · SEO · Performans ve Analitik
- Sentetik İzleme (Synthetic Monitoring)Sentetik izleme (synthetic monitoring), bir web sitesini ya da API'yi gerçek kullanıcıları beklemeden, önceden yazılmış senaryolarla belirli aralıklarla ve belirli konumlardan otomatik olarak test etme yöntemidir. En basit biçimi sitenin ayakta olup olmadığını kontrol eden uptime izlemedir; gelişmiş biçimleri giriş, sepet veya ödeme gibi çok adımlı akışları gerçek bir tarayıcıda çalıştırır ve performans ölçer.İleri · Performans ve Analitik
- Speed IndexSpeed Index, bir sayfanın yüklenirken görünür alandaki içeriğinin ne kadar hızlı ekrana geldiğini ölçen bir laboratuvar metriğidir. Yüklemenin videosu kaydedilir, kareler arasındaki görsel ilerleme hesaplanır ve sonuç saniye cinsinden tek bir değere dönüştürülür. Düşük değer, ekranın büyük bölümünün erkenden dolduğu anlamına gelir. Lighthouse puanında %10 ağırlığı vardır.İleri · Performans ve Analitik
T
- Tarayıcı ÖnbelleğiTarayıcı önbelleği, web tarayıcısının daha önce indirdiği HTTP yanıtlarını (CSS, JavaScript, görsel, font ve bazen HTML) kullanıcının cihazında saklayıp sonraki isteklerde yeniden kullandığı özel (private) HTTP önbelleğidir. Bir yanıtın ne kadar süre taze sayılacağını ve ne zaman sunucuya doğrulatılacağını Cache-Control, ETag ve Last-Modified gibi başlıklar belirler. Doğru yapılandırıldığında tekrar ziyaretlerde ağ trafiğini ve yükleme süresini belirgin biçimde azaltır.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- TBT (Total Blocking Time)TBT (Total Blocking Time), sayfada ilk içerik çizildikten (FCP) sonra ana iş parçacığının kullanıcı girdisine yanıt veremeyecek kadar meşgul kaldığı toplam süreyi ölçen bir laboratuvar metriğidir. 50 milisaniyeyi aşan her uzun görevin bu sınırın üstündeki kısmı toplanır. Gerçek kullanıcı etkileşimi gerektiren INP'nin laboratuvardaki yaklaşık göstergesi olarak kullanılır.İleri · Performans ve Analitik
- Terk Edilen SepetTerk edilen sepet, bir ziyaretçinin e-ticaret sitesinde sepetine ürün ekledikten sonra siparişi tamamlamadan ayrılması durumudur. Bu davranışın oranı, oluşturulan sepetlerin ne kadarının siparişe dönüşmediğini gösterir ve sepet ile ödeme adımındaki sorunları tespit etmek için kullanılır; hatırlatma e-postaları gibi yöntemlerle bu sepetlerin bir kısmı geri kazanılmaya çalışılır.Temel · Performans ve Analitik · CMS ve E-ticaret
- Tıklama Oranı (CTR)Tıklama oranı (CTR, click-through rate), bir bağlantının tıklanma sayısının gösterim sayısına bölünmesiyle bulunan orandır. SEO'da genellikle Google Search Console'daki organik CTR kastedilir: sitenizin arama sonuçlarında kaç kez görüldüğüne karşılık kaç kez tıklandığı. Sıralama konumu, başlık, snippet, zengin sonuçlar ve sayfadaki diğer SERP özellikleri bu oranı doğrudan etkiler.Temel · SEO · Performans ve Analitik
- Tree ShakingTree shaking, bir paketleyicinin (bundler) JavaScript modüllerinde dışa aktarılan ama hiçbir yerde kullanılmayan kodu tespit edip son pakete dahil etmemesidir; ölü kod elemenin (dead code elimination) modüller arası bir biçimidir. ES modüllerinin statik import ve export yapısına dayanır. Terim Rollup ile yaygınlaştı; bugün webpack, esbuild ve Turbopack gibi araçlar da üretim derlemelerinde bu optimizasyonu uygular.İleri · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- TTFB (Time to First Byte)TTFB (Time to First Byte), tarayıcının bir sayfaya gitmeye başladığı andan sunucu yanıtının ilk baytı gelmeye başlayana kadar geçen süredir. Yönlendirmeleri, DNS sorgusunu, bağlantı ve TLS kurulumunu ve sunucunun yanıtı hazırlama süresini kapsar. Core Web Vitals metriği değildir; web.dev, 75. yüzdelikte 0,8 saniye veya altını iyi kabul eder.Profesyonel · SEO · Performans ve Analitik
U
- UTM ParametreleriUTM parametreleri, bir bağlantının URL'sine eklenen ve analitik araçlara ziyaretçinin hangi kaynaktan, hangi kanaldan ve hangi kampanyadan geldiğini bildiren sorgu parametreleridir. Beş klasik parametre utm_source, utm_medium, utm_campaign, utm_term ve utm_content'tir; ilk üçünün her kampanya bağlantısında kullanılması önerilir. Değerler büyük-küçük harfe duyarlıdır ve UTM'ler yalnızca dışarıdan gelen bağlantılarda kullanılmalıdır.Temel · Performans ve Analitik
- Uzun Görev (Long Task)Uzun görev (long task), tarayıcının ana iş parçacığını (main thread) 50 milisaniye veya daha uzun süre kesintisiz meşgul eden işlemdir; çoğunlukla büyük bir JavaScript çalıştırması, ağır bir stil hesaplaması ya da düzen (layout) işidir. Ana iş parçacığı aynı anda tek iş yapabildiği için uzun görev sürerken tıklama ve klavye girdilerine cevap verilemez. Uzun görevler INP'yi ve laboratuvar metriği TBT'yi doğrudan kötüleştirir.İleri · Performans ve Analitik
Ü
V
W
- Web AnalitiğiWeb analitiği, bir web sitesinin ziyaretçilerine ve onların davranışlarına ait verinin toplanması, ölçülmesi ve yorumlanmasıdır. Ziyaretçilerin hangi kanaldan geldiğini, hangi sayfaları görüntülediğini, nerede ayrıldığını ve form doldurma ya da satın alma gibi hedefleri tamamlayıp tamamlamadığını gösterir. Veri genellikle sayfaya eklenen bir JavaScript etiketiyle, bazen de sunucu loglarıyla toplanır ve çoğu durumda gizlilik mevzuatı kapsamında rıza gerektirir.Temel · Performans ve Analitik
- Web FontuWeb fontu, kullanıcının cihazında yüklü olması gerekmeden CSS'teki @font-face kuralıyla sunucudan indirilip sayfada kullanılan yazı tipi dosyasıdır; günümüzde standart format WOFF2'dir. Web fontları markaya uygun, tutarlı bir tipografi sağlar, ancak her biri ek bir indirmedir: geç gelen font metnin bir süre görünmez kalmasına (FOIT) veya font değişirken sayfanın kaymasına (FOUT) yol açabilir. font-display, preload ve alt kümeleme bu etkiyi yönetir.Profesyonel · Web Tasarım · Performans ve Analitik
- Web PerformansıWeb performansı, bir web sayfasının ne kadar hızlı yüklendiğini, kullanıcı etkileşimlerine ne kadar çabuk yanıt verdiğini ve yüklenirken ne kadar kararlı kaldığını anlatan kalite alanıdır; aynı zamanda bunları ölçme ve iyileştirme pratiğinin adıdır. Sunucu yanıt süresi, ağ gecikmesi, dosya boyutları ve tarayıcıda çalışan JavaScript miktarı belirleyicidir. Google bu deneyimi Core Web Vitals metrikleriyle ölçer.Temel · Performans ve Analitik
Y
#
Diğer kategoriler
- SEO Sözlüğü167 terimCanonical URL · Core Web Vitals · Dizine Ekleme · Entity
- GEO Sözlüğü63 terimAI Görünürlüğü · Entity · GEO · Yapılandırılmış Veri
- AI Görünürlüğü Sözlüğü45 terimAI Görünürlüğü · Entity · GEO · LLM
- Web Tasarım Sözlüğü97 terimCore Web Vitals · Responsive Tasarım · Web Erişilebilirliği · Above the Fold
- Yazılım Sözlüğü138 terimAPI · LLM · Açık Kaynak · API Anahtarı
- Güvenlik ve Altyapı Sözlüğü82 terimAlan Adı · API Anahtarı · CDN · Çerez
- CMS ve E-ticaret Sözlüğü27 terimAlışveriş Sepeti · CMS · CRM · Hosting

