Sorgu Parametresi (Query Parameter) Nedir?
Kısa tanım
Sorgu parametresi (query parameter), bir URL'de soru işaretinden (?) sonra gelen ve anahtar=değer çiftlerinden oluşan bilgidir; çiftler genellikle & ile ayrılır, örneğin ?renk=siyah&sayfa=2. Sunucuya veya sayfadaki koda filtreleme, sıralama, arama ve takip bilgisi taşır. Kaynağı adresin yol kısmında tanımlayan path parameter'dan farklıdır. Arama motorları her farklı parametre kombinasyonunu ayrı bir URL olarak gördüğü için SEO'da kopya içeriğe yol açabilir.
Diğer adları: Query Parameter, Query string, URL parametresi, Path parameter, Yol parametresi
URL'nin neresinde durur?
Aşağıdaki adreste her parçanın ayrı bir görevi vardır:
https://www.example.com/kategori/ayakkabi?renk=siyah&numara=42&sirala=fiyat#yorumlar
└─şema─┘ └────host─────┘└────yol──────────┘└──────────sorgu─────────────┘└fragment┘Soru işaretinden sonraki bölüm sorgu dizesidir (query string). URL standardı (RFC 3986) bu bölümün iç yapısını dayatmaz; anahtar=değer çiftlerini & ile ayırmak, HTML formlarından gelen ve bugün neredeyse evrensel olan bir gelenektir. Özel karakterler yüzde kodlamasıyla yazılır: boşluk %20 (form kodlamasında +), “ç” ise UTF-8 olarak %C3%A7 olur. Tarayıcıda URLSearchParams, sunucu taraflı framework'lerde hazır yardımcılar bu kodlamayı sizin yerinize yapar; elle birleştirilen dizeler çoğu hatanın kaynağıdır.
Path parameter, query parameter ve fragment
| Parça | Örnek | Tipik görevi | Sunucuya gider mi? |
|---|---|---|---|
| Path parameter | /siparisler/1042 | Hangi kaynağın istendiğini tanımlar | Evet |
| Query parameter | ?durum=odendi&limit=50 | Aynı kaynağın görünümünü filtreler, sıralar, sayfalar | Evet |
| Fragment | #yorumlar | Sayfa içinde bir konuma işaret eder | Hayır, yalnızca tarayıcıda kalır |
API tasarımında da aynı ayrım geçerlidir: GET /v1/siparisler/1042 tek bir siparişi, GET /v1/siparisler?durum=odendi&sayfa=3 filtrelenmiş bir listeyi döndürür. Bir API endpoint'inin kimliği yolda, seçenekleri sorguda durur. Path parameter'ın “yolda gömülü değişken” anlamına geldiği unutulmamalı; URL'nin tamamı için “URL parametresi” ifadesi gevşek biçimde iki türü birden kapsayacak şekilde kullanılır.
Arama motorları parametreleri nasıl görür?
Arama motoru için ?renk=siyah&numara=42 ile ?numara=42&renk=siyah iki ayrı URL'dir, sayfa içeriği aynı olsa bile. Parametreler kabaca iki gruba ayrılır:
- İçeriği değiştirenler: filtre, sıralama, sayfa numarası, site içi arama. Her biri gerçekten farklı bir liste üretebilir.
- İçeriği değiştirmeyenler: kampanya takibi için eklenen UTM parametreleri, oturum kimlikleri, referans kodları. Sayfa aynı kalır, yalnızca adres değişir.
İkinci grup doğrudan kopya içerik üretir; birinci grup ise filtre kombinasyonları çarpıldığında binlerce, hatta sonsuz sayıda URL'ye yol açar. Fasetli navigasyon kullanan e-ticaret sitelerinde Googlebot'un zamanını değersiz kombinasyonlara harcaması, tarama bütçesinin klasik israf biçimidir. Google, Search Console'daki URL Parametreleri aracını 2022'de kaldırdı; dolayısıyla parametrelerin yönetimi artık tamamen sitenin kendi sinyallerine bağlıdır.
Parametreli URL'leri yönetmek
- Canonical: İçeriği değiştirmeyen parametreli adresler, parametresiz sürüme işaret eden bir canonical URL taşımalıdır.
- İç linkler temiz olmalı: Site içi linklere takip parametresi eklemek, canonical'ın düzeltmeye çalıştığı sorunu kendi elinizle büyütmektir.
- Sabit sıra ve tek ayraç: Aynı filtreler her zaman aynı sırayla yazılmalı. Google, ayraç olarak standart
&kullanılmasını önerir; virgül veya noktalı virgül gibi alternatifleri tarayıcıların ayraç olarak algılaması zordur. - Taranmaması gerekenleri engellemek: Değersiz filtre kombinasyonları robots.txt ile taramaya kapatılabilir. Engellenen bir URL taranamadığı için üzerindeki canonical veya noindex de okunamaz; iki yöntem aynı URL'de birlikte kullanılmaz.
- Boş sonuçta 404: Google, sonuç döndürmeyen ya da anlamsız filtre kombinasyonları için 404 dönülmesini önerir.
- Sayfalama ayrı tutulmalı:
?sayfa=2farklı ürünler listeliyorsa kendi kendine canonical vermelidir; bütün sayfaları birinci sayfaya bağlamak derindeki ürünlerin keşfini zorlaştırır.
Ayrıntılı öneriler Google'ın fasetli navigasyon rehberinde yer alıyor.
Sorguya asla konmaması gerekenler
Sorgu dizesi, HTTPS ile şifrelenmiş olsa bile tarayıcı geçmişine, sunucu ve proxy loglarına, analitik raporlarına ve başka sitelere giden Referer bilgisine kadar pek çok yere kopyalanır. Parola, oturum kimliği, kişisel veri ya da bir erişim token'ı bu yüzden URL'de taşınmamalı; bu bilgiler istek gövdesinde veya başlıklarda gönderilmelidir.