DNS (Alan Adı Sistemi) Nedir?
Kısa tanım
DNS (Domain Name System), example.com gibi insanların hatırlayabildiği alan adlarını bilgisayarların kullandığı IP adreslerine ve diğer kayıtlara çeviren, dünya geneline dağıtılmış hiyerarşik bir veritabanıdır. Bir tarayıcı siteye bağlanmadan, bir e-posta sunucusu ileti teslim etmeden önce DNS'e sorar; yanıtlar TTL süresince önbellekte tutulur. Web sitesinin, e-postanın ve alan adı doğrulamalarının çalışması doğru DNS kayıtlarına bağlıdır.
Diğer adları: Domain Name System, alan adı sistemi, DNS sunucusu, isim sunucusu
Bir alan adı IP adresine nasıl dönüşür?
Tarayıcıya www.example.com yazdığınızda cihazınız adresi kendisi bulmaz; işletim sistemindeki küçük bir istemci (stub resolver) soruyu genellikle internet sağlayıcınızın veya 1.1.1.1, 8.8.8.8 gibi bir genel servisin recursive resolver'ına iletir. Cevap önbellekte yoksa resolver zinciri baştan yürür:
- Kök sunucular,
.comiçin hangi sunuculara sorulacağını söyler. - TLD sunucuları (
.com,.com.trvb.),example.comalanından sorumlu isim sunucularını (NS kayıtları) bildirir. - Yetkili (authoritative) isim sunucusu, yani alan adınızın kayıtlarını tuttuğunuz DNS sağlayıcısı, asıl cevabı verir: örneğin
www.example.comiçin bir IP adresi.
Resolver bu cevabı önbelleğe alır ve istemciye döner. Aynı soruyu soran bir sonraki kullanıcı zincirin tamamını beklemez. Bu katmanlı önbellekleme, DNS'in milyarlarca sorguyu kaldırabilmesinin ana sebebidir; aynı zamanda değişikliklerin neden anında her yere yansımadığını da açıklar.
TTL ve “yayılma” efsanesi
Her kaydın saniye cinsinden bir TTL (time to live) değeri vardır. 3600 TTL, resolver'ların o cevabı bir saat boyunca yeniden sormadan kullanabileceği anlamına gelir. Kayıt değiştirildiğinde “DNS'in yayılmasını beklemek” denilen şey aslında eski cevapların önbelleklerde süresinin dolmasını beklemektir; değişiklik bir yerden bir yere yayılmaz.
Bunun pratik sonucu şudur: sunucu taşımak gibi planlı bir değişiklikten bir gün kadar önce ilgili kaydın TTL'sini 300 saniye gibi düşük bir değere indirirseniz, geçiş anında eski adreste takılı kalan kullanıcı sayısı azalır. İş bitince TTL tekrar yükseltilebilir. Düşük TTL kalıcı bırakılırsa daha fazla sorgu yapılır ve ilk bağlantıya küçük bir gecikme eklenebilir.
Temel kayıt türleri
| Kayıt | Ne işe yarar? |
|---|---|
| A / AAAA | Bir adı IPv4 / IPv6 adresine bağlar. |
| CNAME | Bir adı başka bir adın takma adı yapar. |
| MX | Alan adına gelen e-postayı hangi sunucuların kabul edeceğini belirtir. |
| TXT | Serbest metin; doğrulama kodları ve SPF, DKIM, DMARC politikaları burada durur. |
| NS | Alanın hangi isim sunucularında yönetildiğini gösterir. |
| CAA | Hangi sertifika otoritelerinin bu alan için sertifika verebileceğini sınırlar. |
Bir alt alan adı açmak da çoğu zaman yeni bir A veya CNAME kaydı eklemekten ibarettir; ayrı bir hizmet satın almak gerekmez.
Güvenlik açısından neden önemli?
DNS kayıtlarını değiştirebilen kişi sitenizin ve e-postanızın nereye gideceğine karar verir. Bu yüzden kayıt firması (registrar) ve DNS sağlayıcısı hesapları, en az e-posta hesabınız kadar korunmalıdır: güçlü parola, çok faktörlü doğrulama, alan adı transfer kilidi. Kullanılmayan bir servise işaret eden kayıtlar da temizlenmelidir; aksi halde başkası o servisi sizin adınıza devralabilir. DNSSEC, yetkili sunucudan gelen cevapların yolda değiştirilmediğini imzalarla doğrulamayı sağlar; DNS over HTTPS (DoH) ve DNS over TLS (DoT) ise istemci ile resolver arasındaki sorguları şifreler. Bu ikisi farklı sorunları çözer ve birbirinin yerine geçmez.
dig ile kontrol etmek
Bir kaydın ne döndüğünü görmenin en hızlı yolu dig komutudur:
$ dig example.com A +short
203.0.113.10
$ dig example.com MX +short
10 mx1.example.com.
20 mx2.example.com.
$ dig @ns1.dns-saglayici.net www.example.com ASon satırdaki gibi doğrudan yetkili sunucuya sormak önbelleği atlar ve kaydın gerçekte ne olduğunu gösterir. Yetkili sunucu yeni değeri döndürüyor ama kullanıcılar eskisini görüyorsa sorun kayıtta değil, TTL'dedir.